Grafika AI
Od 2027 r. paliwa spalane w transporcie drogowym obejmie ETS2, odrębny unijny system handlu emisjami wprowadzony dyrektywą (UE) 2023/959. Koszt uprawnień poniosą dostawcy paliw, którzy przeniosą go na cenę oleju napędowego, a dalej na stawki frachtu. To koszt systemowy całej branży, dlatego warto już dziś uporządkować klauzule paliwowe w umowach.
Skąd się wziął ETS2?
Unijny system handlu emisjami przez lata obejmował przede wszystkim energetykę i przemysł. Dyrektywa (UE) 2023/959 rozszerza ten mechanizm o nowy, odrębny system ETS2, który obejmie paliwa spalane m.in. w transporcie drogowym i zacznie obowiązywać od 2027 r. Logika jest prosta: skoro emisja z komina ma swoją cenę, cenę dostaje też emisja z rury wydechowej. Pula uprawnień jest ograniczona, a ograniczona podaż przy stałym popycie na paliwo oznacza, że emisja przestaje być darmowym składnikiem przewozu.
Kto płaci formalnie, a kto realnie?
Najczęstsze nieporozumienie wokół ETS2 brzmi: przewoźnicy będą kupować uprawnienia. Nie będą. Obowiązki w ETS2 spoczywają na dostawcach paliw, którzy wprowadzają je do obrotu. To oni rozliczają uprawnienia i to oni wkalkulują ich koszt w cenę litra na stacji i w hurcie. Przewoźnik zapłaci przy dystrybutorze, a zleceniodawca w stawce frachtowej, bo paliwo to jeden z głównych składników kosztu przewozu.
Nie podamy tu prognozy ceny uprawnień ani wyliczenia wpływu na stawki, bo każda taka liczba byłaby dziś zgadywaniem. System przewiduje mechanizm stabilizacji cen, który ma łagodzić gwałtowne skoki, ale kierunek jest jednoznaczny: koszt emisji wchodzi do ceny paliwa. Dlatego uczciwa rozmowa o stawkach od 2027 r. zaczyna się od zdania: to nie jest chciwość przewoźnika, to koszt systemowy, który dotyka wszystkich graczy na rynku tak samo.
Niemcy pokazały kierunek: Maut z komponentem CO2
Kto chce zobaczyć trend w praktyce, nie musi czekać do 2027 r. Niemcy od grudnia 2023 r. naliczają myto z komponentem emisji CO2: pojazdy są przypisywane do klas emisyjnych, a wysokość opłaty zależy od tego, ile pojazd emituje. Podstawą jest zmieniona dyrektywa o eurowiniecie (UE) 2022/362, która pozwala państwom różnicować opłaty drogowe według emisji. Zasada, że płaci emitujący, jest więc już widoczna w mytach, zanim jeszcze ETS2 obejmie samo paliwo.
| Kryterium | ETS2 | Komponent CO2 w mycie (przykład: Niemcy) |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | dyrektywa (UE) 2023/959 | dyrektywa (UE) 2022/362 (eurowinieta) |
| Od kiedy | od 2027 r. | od grudnia 2023 r. |
| Kto rozlicza formalnie | dostawcy paliw | przewoźnik przy poborze myta |
| Gdzie widać koszt | w cenie paliwa | w stawce myta zależnej od klasy emisyjnej |
Dlaczego warto zająć się tym przed 2027 rokiem?
Umowy transportowe rzadko żyją krócej niż rok, a przetargi na obsługę logistyczną często obejmują dwa lata i więcej. Kontrakt podpisywany dziś będzie więc obowiązywał w momencie, w którym ETS2 zacznie działać. Jeśli nie opisuje, jak strony rozliczą zmianę kosztu paliwa wynikającą z systemu, o podziale tego kosztu zdecyduje siła negocjacyjna w najgorszym możliwym momencie: po fakcie. Dojrzalsze podejście to przejrzysta klauzula paliwowa uzgodniona teraz, gdy żadna ze stron nie broni jeszcze poniesionych strat. Ten sam mechanizm zadziała zresztą przy każdej kolejnej regulacji kosztowej, nie tylko przy ETS2.
Co z tym zrobić jako zleceniodawca?
- Uporządkuj klauzule paliwowe. Skoro koszt emisji wejdzie w cenę paliwa, to właśnie klauzula paliwowa zdecyduje, jak zmiana rozłoży się między strony umowy. Jak działa taka klauzula i o co pytać, wyjaśniamy w artykule o korekcie paliwowej: sprawdź indeks odniesienia, częstotliwość aktualizacji i próg, od którego korekta startuje.
- Poznaj strukturę stawki. Paliwo, myto, praca kierowcy i koszty stałe składają się na cenę przewozu w różnych proporcjach; rozbieramy je w tekście o składnikach stawki FTL. Kto rozumie strukturę, ten odróżni realny wzrost kosztu od negocjacyjnej zasłony dymnej.
- Pytaj o flotę. W Niemczech klasa emisyjna pojazdu już dziś przekłada się na wysokość myta. Przewoźnik inwestujący w nowocześniejszy, mniej emisyjny tabor ma niższe koszty przejazdu i bardziej przewidywalne stawki na kierunkach z mytem zależnym od CO2.
- Nie kupuj obietnic odporności na ETS2. Żaden przewoźnik nie uniknie kosztu, który wchodzi w cenę paliwa u dostawcy. Oferta, która twierdzi inaczej, przenosi ryzyko w mniej widoczne miejsce umowy.
Rola OTSL
Śledzimy regulacje kosztowe na głównych kierunkach i tłumaczymy je na język umów: jasne klauzule paliwowe, przejrzysta struktura stawki, dobór przewoźników z taborem adekwatnym do trasy. Jeśli chcesz przygotować budżet transportowy na lata z ETS2, napisz do nas albo zajrzyj do bazy wiedzy.
Krok po kroku
- Przeanalizuj umowy. Sprawdź swoje obecne umowy transportowe pod kątem zapisów dotyczących cen paliw.
- Dostosuj klauzule. Wprowadź precyzyjną klauzulę paliwową uwzględniającą zmiany kosztów wynikające z opłat emisyjnych.
- Zaplanuj budżet. Uwzględnij przewidywany wzrost stawek frachtowych w swoich długoterminowych planach finansowych.
- Zoptymalizuj trasy. Zredukuj puste przebiegi i usprawnij planowanie przewozów, aby zmniejszyć zużycie paliwa.
- Skonsultuj się ze spedytorem. Porozmawiaj ze swoim partnerem logistycznym o najlepszych rozwiązaniach dostosowujących łańcuch dostaw.
Definicje
- ETS2 (System handlu emisjami): Unijny system handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla obejmujący paliwa spalane w transporcie drogowym.
- EU ETS (Unijny system handlu uprawnieniami do emisji): Pierwotny unijny system handlu emisjami obejmujący dotychczas głównie energetykę oraz przemysł.
- Cap-and-trade (Mechanizm limitu i handlu): Rynkowy system kontroli emisji, w którym odgórnie ustalona pula uprawnień jest ograniczona, a podmioty muszą je kupować i rozliczać.
- Klauzula paliwowa: Zapis w umowie transportowej pozwalający na dostosowywanie stawek frachtowych do zmian cen paliwa na rynku.
Źródła
Dyrektywa (UE) 2023/959 (eur-lex.europa.eu)
Dyrektywa (UE) 2022/362 zmieniająca dyrektywę o eurowiniecie (eur-lex.europa.eu)
Komisja Europejska, DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu, ETS2 (climate.ec.europa.eu)
