Transport ponadnormatywny: zezwolenia I-V, pilotaż, STGO

Transport ponadnormatywny: kategorie zezwoleń, pilotaż i skrajnia

W Polsce przejazd ponadgabarytowy wymaga zezwolenia jednej z pięciu kategorii (I-V), a przy większych wymiarach pilotażu. Wyjaśniamy, co jest normatywne, kto wydaje zezwolenia, kiedy jedzie pilot i jak wygląda STGO w Wielkiej Brytanii. Ze źródłami urzędowymi.

Transport ponadnormatywny to przejazd pojazdu, który przekracza dopuszczalne wymiary, masę lub naciski osi. W Polsce wymaga zezwolenia jednej z pięciu kategorii (I-V), wydawanego zależnie od kategorii przez zarządcę drogi, starostę lub GDDKiA, a przy większych wymiarach także pilotażu. W Wielkiej Brytanii ładunki ponadgabarytowe jeżdżą na zasadach STGO, ze zgłoszeniami w systemie ESDAL.

Pojazd nienormatywny to według ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi, wymiary lub rzeczywista masa całkowita są większe od dopuszczalnych.

Jakie wymiary i masy są normatywne

W przewozach po UE standardem są: szerokość do 2,55 m (2,6 m dla nadwozi chłodniczych), wysokość do 4 m, długość do 16,5 m dla ciągnika z naczepą i 18,75 m dla zestawu z przyczepą oraz dopuszczalna masa całkowita do 40 t. Wszystko powyżej tych wartości to transport ponadgabarytowy i wymaga zezwolenia przed wyjazdem, a nie po fakcie.

Kategorie zezwoleń w Polsce: pięć, nie siedem

Starsze opracowania wciąż wymieniają siedem kategorii zezwoleń (I-VII). Ten podział już nie obowiązuje: od marca 2021 r. ustawa Prawo o ruchu drogowym przewiduje pięć kategorii.

Kategoria I: pojazdy wolnobieżne i ciągniki rolnicze z przyczepami specjalnymi. Zezwolenie wydaje zarządca drogi.
Kategoria II: szerokość do 3,2 m, długość do 15 m (pojedynczy pojazd) lub 23 m (zespół), wysokość do 4,3 m, naciski osi i masa w normie. Wydaje starosta, na 1, 6, 12 lub 24 miesiące.
Kategoria III: szerokość do 3,4 m, długość do 15 m, 23 m lub 30 m (zespół z osiami skrętnymi), wysokość do 4,3 m, naciski i masa w normie, na drogach krajowych. Wydaje GDDKiA; obejmuje też uprawnienia kategorii II.
Kategoria IV: wymiary jak w kategorii III, ale szerokość do 4 m na drogach klasy A i S oraz rzeczywista masa całkowita do 60 t. Wydaje GDDKiA.
Kategoria V: wszystko, co przekracza kategorie I-IV. Zezwolenie na wyznaczoną trasę, na przejazd jednokrotny (ważne 14 dni) lub wielokrotny (ważne 30 dni).

Przy wjeździe do Polski z zagranicy zezwolenia niektórych kategorii wydaje również naczelnik urzędu celno-skarbowego. Formalności prowadzi się przed przejazdem; przewóz ponadnormatywny bez zezwolenia to kary administracyjne i zatrzymanie transportu.

Kiedy przejazd ponadgabarytowy wymaga pilota

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie pilotowania pojazdów nienormatywnych jeden pojazd pilotujący jest wymagany, gdy pojazd przekracza choćby jedną z wartości: długość 23 m, szerokość 3,2 m, wysokość 4,5 m lub rzeczywista masa całkowita 60 t. Dwa pojazdy pilotujące, jeden z przodu i jeden z tyłu, są konieczne po przekroczeniu: 30 m długości, 3,6 m szerokości lub 4,7 m wysokości, a także przy przejeździe kolumny pojazdów nienormatywnych.

Skrajnia i planowanie trasy

Zezwolenie to nie wszystko. Trasę przejazdu ponadnormatywnego planuje się pod skrajnię konkretnych obiektów: wiadukty, kładki, sieci trakcyjne, ronda, wysepki i mosty o ograniczonej nośności. Dlatego przygotowanie przejazdu obejmuje weryfikację trasy, czasem objazdy liczone w dziesiątkach kilometrów, a przy największych gabarytach uzgodnienia z zarządcami dróg.

Jak to wygląda w Wielkiej Brytanii: STGO

W UK ładunki ponadnormatywne niepodzielne jeżdżą na zasadach STGO (Special Types General Order) w trzech kategoriach: kategoria 1 do 46 t (przy co najmniej 5 osiach) lub 50 t (przy 6 osiach), kategoria 2 do 80 t, kategoria 3 do 150 t, z limitami nacisków osi. Przejazd wymaga wcześniejszej notyfikacji do zarządców dróg i mostów oraz policji: co do zasady 2 dni robocze dla kategorii 1 i 2 oraz 5 dni roboczych dla kategorii 3. Zgłoszenia obsługuje system ESDAL prowadzony przez National Highways. Osoba towarzysząca (attendant) jest wymagana m.in. przy szerokości powyżej 3,5 m lub długości całkowitej powyżej 25,9 m.

Źródła

Planujesz przewóz ponadgabarytowy? Zobacz usługę ładunki ponadgabarytowe albo opisz ładunek w formularzu kontaktowym: dobierzemy sprzęt, kategorię zezwolenia i pilotaż.

Najczęstsze pytania

Ile kategorii zezwoleń na przejazd nienormatywny obowiązuje w Polsce?

Pięć, oznaczonych od I do V. Starszy podział na siedem kategorii (I-VII) przestał obowiązywać w 2021 r. Kategorię II wydaje starosta, kategorie III-V GDDKiA, a kategorię I zarządca drogi. Kategoria V, na wyznaczoną trasę, dotyczy przejazdów przekraczających parametry pozostałych kategorii.

Kiedy transport ponadnormatywny wymaga pilota?

Jeden pojazd pilotujący jest wymagany, gdy pojazd przekracza choćby jedną z wartości: długość 23 m, szerokość 3,2 m, wysokość 4,5 m lub rzeczywista masa całkowita 60 t. Dwa pojazdy pilotujące są konieczne powyżej 30 m długości, 3,6 m szerokości lub 4,7 m wysokości oraz przy przejeździe kolumny pojazdów nienormatywnych.

Czym jest STGO w Wielkiej Brytanii?

STGO (Special Types General Order) to brytyjskie zasady przewozu niepodzielnych ładunków ponadnormatywnych w trzech kategoriach wagowych: do 46-50 t, do 80 t i do 150 t, z limitami nacisków osi. Przejazd wymaga wcześniejszej notyfikacji do zarządców dróg i mostów oraz policji, zwykle przez system ESDAL prowadzony przez National Highways.

Czy polskie zezwolenie na przejazd ponadgabarytowy działa za granicą?

Nie. Zezwolenia wydawane są krajowo: polskie obowiązuje w Polsce, a każdy kraj na trasie wymaga własnych zezwoleń i własnych zasad pilotażu. W Wielkiej Brytanii zamiast zezwoleń działa system notyfikacji STGO/ESDAL. Dlatego przejazd międzynarodowy planuje się dla całej trasy, kraj po kraju, zanim ładunek ruszy.