CBAM a import stali i aluminium do UE: raporty się skończyły, zaczyna się płacenie

CBAM, nazywany potocznie granicznym podatkiem węglowym UE, zakończył okres darmowego raportowania: od 1 stycznia 2026 r. import stali i aluminium spoza UE wymaga statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM, a emisje wbudowane w towar trzeba pokryć certyfikatami powiązanymi z ceną uprawnień EU ETS. Obowiązki ciążą na importerze, nie na przewoźniku. Próg 50 ton rocznie zwalnia najmniejszych importerów.

Harmonogram: od raportów bez opłat do realnych pieniędzy

Mechanizm wchodził w życie etapami. Od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. trwał okres przejściowy: importerzy składali kwartalne sprawozdania CBAM o emisjach wbudowanych, w terminie miesiąca po zakończeniu kwartału, bez żadnych opłat. Sprawozdanie za czwarty kwartał 2025 r. zamknęło ten etap na początku 2026 r. Kto raportowanie ignorował, ryzykował kary od 10 do 50 euro za tonę niezgłoszonych emisji, przewidziane w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2023/1773.

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje okres docelowy. Towary objęte CBAM może importować wyłącznie upoważniony zgłaszający CBAM, a emisje wbudowane w towary dopuszczone do obrotu podlegają rozliczeniu certyfikatami, których cena jest powiązana ze średnią ceną aukcyjną uprawnień EU ETS. Nowelizacja rozporządzenia przyjęta w 2025 r. przesunęła start sprzedaży certyfikatów na luty 2027 r., ale nie przesunęła naliczania: certyfikaty kupowane w 2027 r. pokryją emisje z importu realizowanego od 1 stycznia 2026 r. Koszt przyjdzie z opóźnieniem i skumulowany, dlatego trzeba go budżetować już w tegorocznych kontraktach na stal i aluminium, a nie dopiero przy pierwszej fakturze za certyfikaty.

Kogo CBAM dotyczy: importer, nie przewoźnik

Adresatem obowiązków jest importer: podmiot zgłaszający towary do dopuszczenia do obrotu albo, na warunkach określonych w rozporządzeniu, pośredni przedstawiciel celny, który zgodził się tę rolę przejąć. Przewoźnik i spedytor nie mają w CBAM żadnych własnych obowiązków sprawozdawczych: ciężarówka wioząca kręgi stalowe z Turcji czy profile aluminiowe z Wielkiej Brytanii nie podlega mechanizmowi, podlega mu odprawa importowa jej ładunku. W praktyce koszt i ryzyko CBAM planuje się więc tam, gdzie planuje się cło i VAT: przy ustalaniu Incoterms i decyzji, kto występuje jako zgłaszający.

Nowelizacja z 2025 r. wprowadziła próg bagatelny: 50 ton masy towarów CBAM rocznie na importera, w miejsce dawnego zwolnienia przesyłek o wartości do 150 euro. Według Komisji Europejskiej z obowiązków wypada dzięki temu około 90 proc. importerów, a mechanizm wciąż obejmuje ponad 99 proc. emisji wbudowanych w import. Pułapka siedzi w liczeniu: 50 ton sumuje się w roku kalendarzowym dla wszystkich towarów CBAM danego importera. Firma sprowadzająca co miesiąc kilka palet śrub, okuć i profili przekroczy próg szybciej, niż sugeruje pojedyncza faktura, a po przekroczeniu obowiązki obejmują dalszy import.

Stal i aluminium: co dokładnie jest objęte

Zakres wyznaczają kody CN wymienione w załączniku I rozporządzenia. Po stronie żelaza i stali to nie tylko surówka, kęsy i blachy z działu 72, ale też szeroka lista wyrobów z działu 73: rury, konstrukcje, a nawet śruby, wkręty i nakrętki (CN 7318). Po stronie aluminium: metal nieobrobiony, blachy, folie, profile i konstrukcje z działu 76. O tym, czy pozycja podlega CBAM, rozstrzyga klasyfikacja taryfowa, więc błędny kod kosztuje dziś więcej niż samo doszacowanie cła; jak poprawnie ustalić kod, pokazujemy w tekście o kodzie taryfy celnej CN/HS.

Dla żelaza, stali i aluminium okres docelowy rozlicza emisje bezpośrednie, zgodnie z załącznikiem II rozporządzenia. Istnieją też wyjątki geograficzne: CBAM nie obejmuje towarów pochodzących z Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii, wymienionych w załączniku III, bo te państwa uczestniczą w EU ETS albo mają system z nim powiązany. Import stali od szwajcarskiego producenta pozostaje więc poza mechanizmem, a import z Wielkiej Brytanii, Turcji, Chin czy Indii podlega mu w pełni. Liczy się przy tym pochodzenie towaru, nie kraj wysyłki.

Dane od dostawcy: o co prosić już teraz

Podstawą rozliczenia są rzeczywiste emisje wbudowane, wyliczone przez operatora instalacji, w której towar wyprodukowano. Bez współpracy dostawcy importer zostaje z wartościami domyślnymi publikowanymi przez Komisję, ustawianymi z reguły niekorzystnie, bo odwzorowują emisyjne procesy produkcji. Różnica między wartością rzeczywistą a domyślną potrafi przesądzić o marży całego kontraktu, dlatego dane emisyjne przestały być tematem działu ESG, a stały się elementem negocjacji zakupowych.

• Identyfikacja instalacji. Nazwa i lokalizacja zakładu, w którym towar realnie wyprodukowano, nie tylko dane sprzedawcy; przy handlu przez pośredników to najczęstszy brak.
• Emisje bezpośrednie na tonę wyrobu. Wyliczone metodą zgodną z przepisami wykonawczymi CBAM, ze wskazaniem okresu, którego dotyczą.
• Kod CN każdej pozycji. To on decyduje, czy pozycja w ogóle wchodzi do CBAM i jaka wartość domyślna ją obejmie, gdy danych zabraknie.
• Klauzula umowna. Obowiązek dostarczania danych emisyjnych w każdym okresie rozliczeniowym i odpowiedzialność dostawcy za ich rzetelność.

Wielka Brytania planuje własny CBAM od 2027 r.

Rząd brytyjski w odpowiedzi na konsultacje publiczne potwierdził zamiar wprowadzenia brytyjskiego CBAM od 1 stycznia 2027 r., obejmującego aluminium, cement, nawozy, wodór oraz żelazo i stal; szkło i ceramika zostały poza początkowym zakresem. To nadal plan legislacyjny, nie obowiązujące prawo, i szczegóły mogą się zmienić przed startem. Dla polskich eksporterów wyrobów stalowych oznacza on lustrzane obowiązki po stronie brytyjskiego odbiorcy. Osobny wątek to zapowiedź powiązania systemów handlu emisjami UE i UK ze szczytu w maju 2025 r.: gdyby porozumienie weszło w życie, import z Wielkiej Brytanii mógłby docelowo zostać wyłączony z unijnego CBAM, tak jak dziś import ze Szwajcarii. Do tego czasu obowiązują zasady ogólne, a praktykę odpraw w tę stronę opisujemy w artykule o imporcie z Wielkiej Brytanii do Polski.

Ceny emisji nie zatrzymują się zresztą ani na granicy, ani na hucie: od 2027 r. system ETS2 obejmie paliwa spalane w transporcie drogowym, co rozbieramy w tekście o ETS2 i kosztach CO2 w transporcie. Firma sprowadzająca stal zapłaci za emisje dwa razy: raz w cenie towaru, raz w stawce frachtu.

Rola OTSL

Jako spedycja międzynarodowa organizujemy transport drogowy ładunków przemysłowych, w tym wyrobów stalowych i aluminiowych, między Polską, Wielką Brytanią, Szwajcarią i resztą Europy, wraz z obsługą odpraw importowych i eksportowych. CBAM nie zmienia naszej roli, ale podnosi wagę danych w dokumentach: pilnujemy prawidłowych kodów CN, kompletu dokumentów odprawowych i spójności papierów, na których importer buduje swoją deklarację. Zaplecze magazynowe w Kielcach, Legnicy i Milton Keynes pozwala buforować i konsolidować partie przed odprawą. Pełen zakres znajdziesz na stronie odpraw celnych, składniki ceny odprawy rozkładamy w tekście o kosztach odprawy celnej, a konkretny import omówisz przez formularz kontaktowy.

Kto odpowiada za obowiązki CBAM podczas transportu stali i aluminium?

Obowiązki związane z raportowaniem emisji, uzyskaniem statusu upoważnionego zgłaszającego oraz zakupem i umarzaniem certyfikatów ciążą wyłącznie na importerze towaru, a nie na przewoźniku czy firmie realizującej przewóz.

Krok po kroku

1. Sprawdzenie kodu TARIC towaru. Zweryfikuj, czy sprowadzana przez Ciebie stal lub aluminium podlegają pod zasady CBAM.
2. Wyznaczenie wielkości importu. Ustal, czy roczna waga sprowadzanych towarów w Twoim przedsiębiorstwie przekracza próg zwolnienia wynoszący 50 ton.
3. Uzyskanie statusu zgłaszającego. Złóż wniosek o przyznanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM przed planowaną odprawą celną.
4. Wyliczenie emisji wbudowanych. Zbierz od zagranicznego dostawcy dokładne dane dotyczące emisji powstałych przy produkcji towaru.
5. Zakup i umorzenie certyfikatów. Nabyj odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM i rozlicz je we właściwym terminie.

Definicje

• CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism): Unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla wbudowanych w importowane towary.
• EU ETS (European Union Emissions Trading System): Unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych stanowiący punkt odniesienia dla wyceny certyfikatów.
• Emisje wbudowane: Emisje gazów cieplarnianych powstałe bezpośrednio oraz pośrednio w procesie produkcji danego towaru poza obszarem Unii Europejskiej.
• Upoważniony zgłaszający CBAM: Status formalny wymagany od importera do wprowadzania towarów objętych regulacją na rynek unijny po zakończeniu okresu przejściowego.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 ustanawiające CBAM (eur-lex.europa.eu)
• Komisja Europejska, Carbon Border Adjustment Mechanism (taxation-customs.ec.europa.eu)
• gov.uk, konsultacje w sprawie brytyjskiego CBAM od 2027 r. (gov.uk)